yoy wil je snel snappen omdat je ergens een grafiek ziet stijgen, een omzetcijfer hoort in het nieuws, of in een dashboard een percentage ziet knipperen. In dit artikel leg ik yoy uit in gewone taal, zodat je het meteen kunt toepassen én zodat je niet in de bekende valkuilen trapt.
yoy is eigenlijk een simpele vraag verpakt als KPI: hoe doet dit zich vergeleken met dezelfde periode vorig jaar?
Snelle informatie
yoy is handig omdat het seizoensinvloeden eruit filtert. Je vergelijkt immers januari met januari, of Q2 met Q2, in plaats van met de vorige maand of het vorige kwartaal.
| Onderdeel | Betekenis |
|---|---|
| yoy | Year over year, jaar-op-jaar |
| Waarvoor | Groei of daling vergelijken met dezelfde periode vorig jaar |
| Handig bij | Omzet, bezoekers, kosten, winst, inflatie, abonnementen |
| Groot risico | Vertekend beeld door uitzonderlijke piek of dip vorig jaar |
Wat betekent yoy precies
yoy staat voor year over year, oftewel jaar-op-jaar. Je zet een waarde van nu naast dezelfde periode van vorig jaar. Niet naast vorige week, en niet naast vorige maand, maar dezelfde maand, hetzelfde kwartaal of dezelfde week in het jaar.
Dat maakt yoy populair in business en economie: veel cijfers hebben een seizoensritme. In de retail is december vaak sterk, in reizen juist de zomer, en in energie kan de winter alles op zijn kop zetten. Met yoy vergelijk je appels met appels.
Hoe bereken je yoy
De basisformule is overzichtelijk:
yoy-formule
yoy procent = (waarde nu − waarde vorig jaar) ÷ waarde vorig jaar × 100
klein voorbeeld
Stel: je omzet in november is 120.000 en vorig jaar november was 100.000.
Dan is yoy = (120.000 − 100.000) ÷ 100.000 × 100 = 20 procent.
wanneer yoy een negatief getal is
Is de waarde gedaald, dan wordt yoy negatief. Bijvoorbeeld 90.000 nu versus 100.000 vorig jaar geeft −10 procent yoy. Dat is niet automatisch slecht: soms heb je bewust minder korting gegeven of minder advertentiebudget gebruikt.
Waarom yoy zo vaak wordt gebruikt
Er zijn drie redenen waarom mensen steeds weer terugkomen bij yoy.
het corrigeert seizoenseffecten
Maand-op-maand kan misleiden. Een daling van juli naar augustus kan normaal zijn, maar yoy laat zien of augustus dit jaar beter of slechter is dan augustus vorig jaar.
het is makkelijk te communiceren
Een yoy-percentage is snel te begrijpen en te vergelijken. Teams, investeerders en lezers kunnen het onthouden en erover praten zonder eerst een heel dashboard te openen.
het helpt trends herkennen
Als je meerdere maanden achter elkaar een stijgende yoy ziet, heb je vaak een echte onderliggende trend te pakken. Zeker als het in meerdere metrics terugkomt, zoals omzet én orders én terugkerende klanten.
yoy versus andere vergelijkingen
yoy is niet de enige manier om te vergelijken. Het helpt om te weten wanneer je iets anders nodig hebt.
yoy versus mom
mom is month over month, maand-op-maand. Dit is nuttig voor snelle veranderingen, maar gevoeliger voor seizoenen en campagnes.
yoy versus qoq
qoq is quarter over quarter, kwartaal-op-kwartaal. Het is fijn bij bedrijven die vooral per kwartaal sturen, maar kan nog steeds seizoensinvloeden houden als je niet met hetzelfde kwartaal vergelijkt.
yoy versus ytd
ytd is year to date, vanaf 1 januari tot nu. Handig om het lopende jaar te volgen, maar het vertelt iets anders dan yoy. ytd kijkt naar optelsommen, yoy naar vergelijken van dezelfde periode.
Waar yoy in de praktijk het meest zinvol is
yoy werkt vooral goed bij cijfers die een ritme hebben en waar je eerlijk wilt vergelijken.
omzet en winst
Je ziet snel of je echt groeit of dat je vooral een tijdelijke piek had. Zeker in webshops, abonnementen en diensten werkt yoy als een nuchtere spiegel.
websiteverkeer en conversies
Bezoekers in januari vergelijken met december is vaak zinloos. yoy maakt het eerlijker, zeker als feestdagen en vakanties meespelen.
kosten en budgetten
Ook kosten kun je yoy volgen. Bijvoorbeeld advertentiekosten of personeelskosten. Dan zie je of je efficiënter bent geworden of juist meer betaalt voor dezelfde output.
macro-economie
Inflatiecijfers worden vaak yoy genoemd. Dat betekent: prijsniveau vergeleken met dezelfde maand vorig jaar. Dat kan anders voelen dan prijsverandering vergeleken met vorige maand.
De grootste valkuilen bij yoy
yoy klinkt clean en objectief, maar je kunt er alsnog flink naast zitten als je niet oplet.
het basiseffect
Als vorig jaar extreem laag was door een storing, voorraadprobleem of uitzonderlijke dip, lijkt de yoy-groei dit jaar spectaculair. Dat is soms vooral herstel, geen wondergroei.
kalender- en feestdagverschillen
Sommige jaren hebben een extra week in rapportages, of feestdagen vallen anders. Dat kan yoy beïnvloeden, vooral bij weekcijfers en e-commerce.
prijsstijgingen versus volume
Omzet kan yoy stijgen doordat prijzen omhoog gingen, terwijl je minder verkoopt. Kijk daarom ook naar aantallen, ordervolume of units.
wijzigingen in definitie of tracking
Als je meetmethode is veranderd, vergelijk je misschien geen gelijke data. Een nieuw analytics-systeem kan yoy vertekend maken. Zet dat er altijd bij in je interpretatie.
Bij het interpreteren van yoy helpt het om te snappen hoe prijspsychologie conversie en omzet kan vertekenen.
Hoe interpreteer je yoy op een slimme manier
yoy is het begin van een antwoord, niet het einde.
combineer yoy met context
Vraag jezelf af: wat gebeurde er rond dezelfde periode vorig jaar? Was er een campagne, een prijsactie, een grote klant, een nieuwsgebeurtenis? Zonder context is yoy een getal zonder verhaal.
kijk naar meerdere meetpunten
Eén maand zegt weinig. Drie tot zes meetmomenten geven je een patroon. Als yoy groei laat zien in omzet én marge én retentie, dan is het vaak echt.
gebruik segmenten
Splits yoy op: nieuwe klanten, terugkerende klanten, landen, kanalen, productcategorieën. Soms groeit één segment hard en trekt het het totaal omhoog, terwijl de rest stilvalt.
Een korte uitleg over trend versus detail maakt duidelijk waarom yoy sterker is over meerdere meetmomenten.
Veelgestelde vragen
Wat betekent yoy in het Nederlands
yoy betekent jaar-op-jaar: je vergelijkt een metric met dezelfde periode van vorig jaar.
Hoe vaak moet je yoy meten
Dat hangt af van je business. Maandelijks is het meest gebruikelijk, maar wekelijks kan ook als je genoeg volume hebt.
Is yoy beter dan maand-op-maand
Niet per se. yoy is beter tegen seizoensruis, maand-op-maand is beter om snelle veranderingen te zien. Samen geven ze het beste beeld.
Wat is een goede yoy-groei
Dat verschilt per sector en fase. Een jong bedrijf kan hogere yoy nodig hebben, terwijl een volwassen markt lagere groei normaal vindt. Belangrijker is consistente groei met gezonde marges.
Waarom kan yoy misleidend zijn
Door basiseffecten, verschuivende feestdagen, prijsstijgingen zonder volumegroei, of veranderde meetdefinities. Context en extra metrics maken het betrouwbaarder.
Praktische conclusie
yoy is een krachtige manier om prestaties eerlijk te vergelijken met dezelfde periode vorig jaar. Als je de formule snapt, de context meeneemt en de bekende valkuilen checkt, wordt yoy een betrouwbare graadmeter in plaats van een mooi maar leeg percentage.
bezoek voor meer geweldige artikelen: blognews.nl
